เดินไปด้วยกัน

2011-10-07T03:40:00.000-07:00

ภาพลวงตา การรับรู้และความเชื่อ

"อรชุน คือผู้สามารถมองเห็นจักรวาลได้รอบทิศ
จากจุดยืนอยู่เพียงจุดเดียว
เห็นทั้งความเคลื่อนและความนิ่ง
อีกทั้งยังเห็นสิ่งปรารถนาจะเห็นในกาลข้างหน้าอีกด้วย"
-ภัควคีตา

เธอลองจ้องดูลายเส้นของภาพลวงตาเลื่องชื่อภาพนี้ดูสิ
เธอเห็นอะไรจากลายเส้นในภาพนี้

ภาพนี้เป็นภาพที่วาดเสร็จ ชัดเจน และไม่เปลี่ยนอีก กระนั้นจิตของเราก็ยังสามารถจัดการให้ลายเส้นเหล่านี้ปรากฏความหมายออกมาได้   ความหมายที่จิตของเราให้กับรูปนี้จะเปลี่ยนแปลงเมื่อการรับรู้ของเราเปลี่ยน เช่นเดียวกันกับเมื่อการรับรู้ของเราเปลี่ยน คำพูดและอารมณ์ของเราก็จะเปลี่ยนตามไปด้วย

ถ้อยคำและตัวอักษรที่พิมพ์อยู่บนหนังสือเล่มนี้ก็เช่นกัน มีความชัดเจน เสร็จสิ้น และคงที่ แต่เอาเข้าจริงผู้อ่านแต่ละคนก็ตีความตัวอักษรไปตามประสบการณ์เก่าและเงื่อนไขส่วนบุคคล   แต่ถ้าคุณเกิดมีประสบการณ์ใหม่เกิดขึ้นมา ความหมายที่คุณให้ไว้กับข้อความและอักษรก็อาจจะเปลี่ยนแปลงไปได้ และในเวลาเดียวกันอารมณ์และท่าทีของคุณก็จะเปลี่ยนตามไปด้วย    คุณไม่อยากจะเปลี่ยนความกลัวให้เป็นความกล้าหรอกหรือ อยากจะเปลี่ยนความโกรธให้กลายเป็นความสงบสันติภายในหรือเปล่า อยากจะรู้สึกเห็นพ้องได้จากความเชื่อมั่นในตัวเองอย่างลึกซึ้งไหม    แล้วคุณไม่อยากจะเรียนรู้ที่จะเปลี่ยนรูปแบบการรับรู้ เปลี่ยนวิธีการใช้ภาษา เปลี่ยนถ้อยคำ เปลี่ยนท่าทีและท่าทางเพื่อให้ความสัมพันธ์ของคุณอบอุ่น มีความสงบสุข และเกื้อกูลกันตลอดไปหรอกหรือ

โปรดอ่านต่อ

โลกทั้งใบของเราก็เปรียบได้กับการมองดูภาพลวงตา แม้ว่าประสาทสัมผัสรับรู้ของเราจะชัดเจน เสร็จสิ้น และคงที่ แต่จิตของเราได้หั่นการรับรู้นั้นออกเป็นชิ้นๆแล้วตั้งชืิ่อและให้ความหมายกับชิ้นส่วนเหล่านั้น บางครั้งเราก็ให้ความหมายคล้ายกัน เช่นเมื่อเราเห็นดอกดาวเรือง เราจะสรุปพ้องกันว่าเป็นดอกไม้สีเหลือง

แต่บางครั้ง เราหั่นการรับรู้และให้ความหมายแตกต่างกัน   เช่น จอห์นมองเห็นหญิงสาวที่เดินผ่านไปเป็นหญิงสาวที่น่ารักมีเสน่ห์ยวนใจ ส่วนภรรยาของจอห์นมองหญิงสาวคนนี้ว่าเป็นหญิงยั่วสวาทเที่ยวหว่านเสน่ห์ไม่เลือกที่ ใครเป็นฝ่ายถูกระหว่างจอห์นและภรรยา

ชาวพุทธพูดถึงการมองทะลุผ่านม่านคลุมของภาพลวงตา เมื่อเรามองผ่านมายาภาพได้ เราก็จะตระหนักรู้ตัวทันว่าจิตของเรากำลังหั่นและแปรรูปข้อมูลการรับรู้ออกเป็นชิ้นเป็นเสี่ยงอยู่ และเมื่อเรามีสติรู้ทัน จิตก็ตระหนักได้ทันเช่นกันว่า เรามีอำนาจที่จะเลือกหั่นและแปรรูปภาพการรับรู้นั้นให้ออกมามีรูปร่างหน้าตาอย่างไร

เธอเห็นอะไรในภาพลายเส้นข้างบนนี้   เธอเห็นหญิงแก่น่าเกลียดหรือเห็นหญิงสาวแสนสวย   แล้วเธอชอบที่จะเห็นภาพไหนมากกว่ากัน ?

2011-10-06T21:59:00.000-07:00

กฏแห่งขั้วตรงข้าม .. หยิน และ หยาง

(แปลจาก Shift เปลี่ยนถ้อยคำก็เปลี่ยนโลก เขียนโดย เจเน็ต สมิธ วอร์ฟิลด์ หนังสือรางวัลชนะเลิศอินดี้อวอร์ด)

"เราทุกคนล้วนดำรงชีวิตอยู่ในแดนแห่งความงุนงงสับสน
กระนั้น พวกเราก็ได้แต่รอคอย
โดยหวังว่าความพิศวงงงงวยทั้งหลายนั้น
จะเป็นบ่อเกิดของปัญญาญาณในวันหนึ่ง"
คาลิล ยิบราน

เรื่องกฏสองขั้วของสิ่งตรงข้ามนั้น เป็นเรื่องที่เราต่างก็รู้และได้ยินกันมามากมายอยู่แล้ว สรรพสิ่งล้วนอยู่ภายใต้กฏคู่สัมพันธ์ ดำสัมพันธ์กับขาว มืดสัมพันธ์กับสว่าง สูงสัมพันธ์กับต่ำ ความดีสัมพันธ์กับความเลว

พวกเรายังจำบทเจนนิซิสต่อเรื่องราวที่เกิดขึ้นในสวนแห่งอีเดนกันได้ไหม

พระเจ้าบอกอดัมกับอีฟว่า   ทั้งคู่สามารถจะเด็ดกินผลไม้ทุกชนิดจากต้นไม้ทุกต้นในสวนอีเดนแห่งนี้ แต่ขอเพียงต้นเดียวที่ห้ามไม่ให้แตะต้องเด็ดขาด นั่นคือผลไม้บนต้นแห่งปัญญา (Tree of Knowledge) แต่ในที่สุด อดัมกับอีฟก็ฝ่าฝืนจดได้ และทันใดที่ทั้งคู่สัมผัสรสชาดของผลไม้ผลนั้น จิตใจของพวกเขาก็สัมผัสกับประสบการณ์ทางความรู้สึกที่ไม่เคยเกิดมาก่อน นั่นคือพวกเขารู้สึกตกใจต่อร่างกายที่เปลือยเปล่าของตัวเอง และความรู้สึกละอายใจก็ผุดขึ้นเป็นครั้งแรก

จะว่าไปดูเผินๆจากกายภาพและสิ่งแวดล้อมภายนอกแล้ว   อดัมกับอีฟดูเหมือนจะไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมเลย   แต่ทว่านับจากนี้ไป สภาวะจิตในการรับรู้โลกของทั้งคู่ที่จะไม่มีวันเหมือนเดิมอีก

ก่อนหน้าที่ทั้งสองจะลิ้มรสผลไม้นั้น   จิตวิญญาณของพวกเขาเป็นหนึ่งเดียวกับพระเจ้า แต่หลังจากนั้นจิตวิญญาณของพวกเขาได้ถูกตัดขาด และแยกออกจากสภาวะของการหลอมรวมกับพระเจ้า   นี่ถ้าหากว่าอดัมกับอีฟไม่แหวกกฏ ไม่เด็ดกินผลไม้แห่งปัญญาผลนั้น   การรับรู้ทางอารมณ์ต่อความเปล่าเปลือยและความรู้สึกละอายก็คงจะไม่มีความหมายอะไร

เรื่องเล่าเรื่องนี้มีนัยยะอะไรแฝงอยู่

ใช่หรือไม่ที่ภาษาเองก็เป็นตัวแบ่งแยกสิ่งต่างๆให้แยกออกเป็นสอง

คำว่า"เปลือย"จะมีความหมายไหม หากไม่มีคำว่า"เสื้อผ้า"

"ความรู้สึกละอาย อัปยศอดสู"จะเกิดขึ้นได้ไหม ถ้าขาดการเปรียบเทียบกับ"ความทรงเกียรติ"

นี่ถ้าการรับรู้เหล่านี้ไม่มีชื่อเรียกทางภาษา เราจะสัมผัสกับความรู้สึกต่างๆได้อย่างไร

ก่อนหน้าที่อดัมกับอีฟจะกินผลไม้แห่งปัญญาผลนั้น พวกเขามีสัมผัสรับรู้ทางอารมณ์ไหม

ถ้าหากว่าคุณพยายามอธิบายความเป็นสีดำ โดยชี้ไปที่ร่มสีดำ ชี้ไปที่กระบอกไฟฉายสีดำ หรือชี้ไปที่เสื้อเชิ้ตสีดำ แน่นอนว่าไม่ช้าฉันก็จะรับรู้ได้ว่าสีดำหมายถึงอะไร แต่ถ้าจู่ๆคุณก็ปิดสวิชท์ไฟทุกดวง

ในห้องให้ดับลงจนมืดมิด มันอาจจะทำให้สำนึกเกี่ยวกับสีดำของฉันแตกต่างออกไปก็ได้ แล้วอะไรคือความหมายที่แท้จริงของความ"ดำ"ล่ะ    ใช่หรือไม่ว่าการรับรู้ของเราล้วนเป็นสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นเองและสอนต่อๆกันมา

มีอีกเรื่องหนึ่ง ไม่รู้ว่ายังจำกันได้หรือเปล่า นั่นคือเรื่อง"หอคอยที่สร้างไม่เสร็จแห่งเบเบิล" (the Tower of Babel) หรืออันที่จริงน่าจะเรียกว่าหอคอยแบ้บเบิ้ล(Babble : พูดพล่ามไร้แก่นสาร)มากกว่า

เมื่อครั้งที่ชาวกรุงบาบิโลเนียนตัดสินใจกันว่าจะสร้างหอคอยเพื่อไต่ขึ้นไปหาพระเจ้านั้น พอเรื่องรู้เข้าถึงหูพระเจ้าเข้าเท่านั้น   ท่านก็เคืองและเสกให้ชาวบาบิโลเนียเหล่านั้นกลายเป็นผู้คนที่พูดจากันไม่รู้เรื่อง เพื่อที่การสื่อสารของพวกเขาจะทำให้เกิดความเข้าใจผิด เกิดความบาดหมางและอคติต่อกันจนสูญเสียความสามัคคี และในที่สุดโครงการสร้างหอคอยก็พังพินาศ หลังจากนั้นพระเจ้าก็ได้หว่านจิตแห่งการพูดไม่รู้เรื่องให้กระจายไปทั่ว

นับจากนั้นมนุษย์ก็กลายเป็นสิ่งมีชีวิตที่สื่อสารกันอย่างสับสน คำพยากรณ์ในคัมภีร์ไบเบิลกล่าวถึงกรุงบาบิโลนว่าเป็นสัญลักษณ์ของการสื่อสารซึ่งสับสน   สุดท้ายจึงต้องถูกตัดสินให้ถูกเผาไหม้ไปในกองเพลิง (Rev.18:2, et seq.)

ไม่ใช่หรอกหรือที่มนุษย์เราเองได้ประดิษฐ์คำเรียกและให้ความหมายต่อ"ความขาวและความดำ สูงและต่ำ ดีและเลว"   ใช่หรือไม่ที่คำที่มีความหมายตรงข้ามกันเหล่านั้น เป็นเพียงเครื่องมือที่ใช้สื่อสารกันได้อย่างคร่าวๆเท่านั้น

คุณจะบอกว่าผู้ชายซึ่งสูง 5'8" นั้นเป็นคนสูงหรือเป็นคนเตี้ย   คำตอบคงขึ้นอยู่กับว่าผู้ชายคนนี้ไปยืนอยู่ข้างใคร ระหว่างคนสูง6'2" หรือไปยืนกับอีกคนซึ่งสูง 4'10" คุณเห็นเงื่อนไขความพันธ์ของการจำกัดความหรือยัง

แม้ว่าพระเจ้าจะเป็นพระผู้สร้าง    ที่ได้สร้างมนุษย์และกำหนดสรรพสิ่งจากจิตของพระองค์    แต่มนุษย์เราเองก็เป็นผู้สร้างและผู้กำหนดตัวจริงด้วยเช่นกัน เราสร้างและกำหนดถ้อยคำ ภาษา สร้างภาพสัญลักษณ์ สร้างสิ่งแวดล้อม รวมทั้งสร้างความรักและความเกลียดชังขึ้นด้วยตัวมนุษย์เราเอง

เมื่อมองเห็นตรรกะแห่งความเกี่ยวเนื่องกันเช่นนี้แล้ว

ในเมื่อมนุษย์เราทุกคนต่างล้วนก็เป็น"ผู้สร้างและผู้กำหนด"ด้วยกันทั้งนั้น   เราจึงย่อมมีทางเลือกอันเสรีอย่างไร้ขีดจำกัดในการสร้างและกำหนด   โอ้..นี่ควรเป็นความคิดที่น่ายินดี หรือน่าสะพรึงกลัวกันแน่นะ

เอาละ ถ้าหากว่าฉันเป็นฝ่ายที่มีอำนาจเสรีในการเลือก   แน่นอนว่า นั่นคงเป็นสิ่งน่ายินดี แม้ว่าอิสรภาพนี้อาจจะทำให้รู้สึกหนักที่ต้องแบกความรับผิดชอบอันใหญ่หลวงอยู่บ้าง

แต่ถ้ากลับกันว่าให้เธอเป็นฝ่ายมีอำนาจในการเลือกบ้างล่ะ   แน่นอนว่า นั่นคงเป็นความคิดที่น่าสะพรึงกลัวสำหรับฉันทีเดียว เพราะเธออาจจะไม่เลือกทำในสิ่งที่ฉันต้องการให้เธอทำก็ได้

นี่พูดอย่างอ่อนน้อมถ่อมตัว ถ้าฉันเป็นฝ่ายมีอำนาจ ฉันก็คงปฏิบัติต่อเธออย่างดี เพราะยังไงเสียฉันก็ยังต้องการความช่วยเหลือและความร่วมมือจากเธออยู่ดี

นับจากที่อดัมกับอีฟได้ลิ้มรสผลไม้แห่งปัญญาผลนั้น   จนต้องถูกเนรเทศออกจากสวนสวรรค์ ทำให้พวกเราหมู่มวลมนุษย์เกิดความรู้สึกแบ่งแยกของอารมณ์สองฝ่าย ระหว่างการสวมใส่อาภรณ์กับความรู้สึกอับอายยามที่ร่างกายต้องเปลือยเปล่า และขยายออกไปสู่การให้ความหมายของความรู้สึกรับรู้ที่ตรงกันข้ามอีกนับถ้วน

ในเมื่อภาษาเป็นจุดเริ่มต้นแห่งความแบ่งแยก จะเป็นไปได้ไหมนะ ที่ภาษานั่นเองจะเป็นตัวช่วยนำพามนุษย์เราให้ได้กลับคืนไปสู่สวนแห่งอีเดนอีกครั้งหนึ่ง   กลับไปหลอมรวมเป็นหนึ่งเดียวกับจิตสำนึกที่ไม่เป็นสอง   ซึ่งเราขนานนามจิตนั้นว่า"พระเจ้า"

โลกหมุนรอบคอตัวเอง

2011-04-14T08:17:00.000-07:00

ค่อยๆหันไปทางซ้าย ค่อยๆวาดสายตากลับมาทางขวา หันไปให้สุดหัวไหล่
หลังตรง กล้ามเนื้อทุกส่วนผ่อนคลาย
ค่อยๆหันกลับมาตั้งมั่นตรงกลางช้าๆ
หายใจเข้าออกสบายๆ

ค่อยๆก้มหน้าช้าๆ รับรู้ความรู้สึกของกล้ามเนื้อต้นคอด้านหลัง
ใครว่ากล้ามเนื้อเส้นเอ็นข้อต่อไม่รู้สึกรู้สม
บัดนี้เรารู้แล้วว่าตึงเป็นอย่างไร ตึงสบายๆเป็นอย่างไร

ค่อยๆ เงยหน้าขึ้นช้าๆ มองตามความฝันขึ้นไปบนท้องฟ้า
ไม่ต้องรีบ ความฝันไม่หนีไปไหน
กล้ามเนื้อ เส้นเอ็น ข้อต่อ ลำคอใต้คาง ยืดหยุ่น ตึงสบาย แข็งแรง

หายใจเข้ายาวๆ หายใจออกช้าๆ ค่อยๆวาดเส้นนำสายตา
จากท้องฟ้าเบื้องบนกลับลงมาสู่จุดนำสายตาที่อยู่ลิบลับ
หลับตาเบาๆ แล้ววาดเส้นโค้งโคจรรอบโลกอีกครั้งหนึ่ง
ผ่านภูเขา ผ่านท้องทุ่ง ผ่านเมืองเล็กเมืองใหญ่ ผ่านมหาสทุทรเวิ้งว้าง

โลกมิได้เล็กอยู่ในกำมือ ทั้งก็ไม่ได้ใหญ่จนเราควรเพิกเฉย

โลกหมุนรอบคอหนึ่งรอบ เป็นนาทีที่ไม่ต้องรัก ไม่ต้องชัง แค่หายใจและเคลื่อนคอไป

เจ้าหนูภายใน

2011-04-14T07:55:00.000-07:00

เมื่อคนเราอายุมากขึ้นหรือพูดง่ายๆว่าแก่ลง เวลามีใครมาทักว่าเราดูอ่อนกว่าวัยหรือหน้าเด็ก มันก็มักจะทำให้หัวใจชุ่มชื่นขึ้นมา กระฉับกระเฉงได้ทั้งวัน อันนี้คงเป็นสัจธรรมของคนอายุเกินเลข 4 ไม่ว่าผู้หญิงหรือผู้ชาย อะไรทำให้เราโหยหาความอ่อยเยาว์ นอกจากการดูเอ๊าะๆอ่อนกว่าวัยทางกายภาพแล้ว มีอะไรที่มากกว่านั้นอยู่เบื้องลึกของจิตใจเราหรือเปล่า ที่ทำให้เราไม่อยากเผชิญหน้ากับคำว่า "ดูแก่จัง" และพึงพอใจกับคำว่า "ดูเด็กอยู่"

ความ แก่และความเป็นเด็กนั้น แยกออกจากกันอย่างสิ้นเชิงราวกับเป็นปลายขั้วสองด้านของเส้นตรง A_______________B กระนั้นหรือ ? ฤาเราจะต้องเลือกเป็นอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นเด็ก เป็นผู้ใหญ่ เป็นคนแก่ นี่เป็นคำถามที่ผุดขึ้นมาในใจเช้านี้

ย้อน รำลึกกลับไปที่ความรู้เก่าๆซึ่งเคยศึกษามาเกี่ยวกับจิตวิทยาเพื่อการ เข้าใจและสื่อสารกับเด็ก ตั้งแต่สมัยลูกยังเล็กและเราเป็นแม่โฮมสคูลเลี้ยงลูก 3 คน มาวันนี้ลูกๆโตเป็นหนุ่มเป็นสาวกันไปหมด พอจะรื้อฟื้นความรู้และความทรงจำเก่าๆที ก็ต้องไปสืบค้นในโฟลเดอร์สมองชื่อ"เรื่องเล่า" ซึ่งเก็บอยู่ในแผงวงจรประสาทที่ชื่อว่า "วันวาน" "Past Narratives, Future Dreams" อยู่ๆประโยคนี้ก็โผล่แว้บเข้ามาในใจ

"เมื่อวานก็แค่เรื่องเล่า ส่วนพรุ่งนี้เป็นเพียงความฝัน" อันที่จริงประโยคนี้มันมีนัยยะทางจิตวิทยาสาย คาร์ล ยุง ที่พูดถึงเรื่อง "เด็กน้อยภายใน" ซึ่งเป็นจิตเก่าแก่ที่อยู่เบื้องหลังพฤติกรรม การแสดงออก และสุขภาพกาย-ใจของเราตลอดชีวิต

ไม่ว่าเราจะโตเป็นผู้ใหญ่และแก่ชราลงเพียงใด ไอ้เจ้าเด็กน้อยที่อยู่ข้างในตัวเราก็ไม่เคยโตและไม่เคยตาย เป็นเจ้าหนูอมตะ เป็น Eternal child ที่เล่นซ่อนแอบอยู่เบื้องหลังรูปลักษณ์ภายนอกของเรา บ่อยครั้งทีเดียวที่ไอ้ตัวเล็กภายในของเรามันงอแงอาละวาดไม่รู้เรื่อง เรียก ร้องความเอาใจใส่และความสนใจไม่หยุดหย่อน แถมยังมีความอยากรู้อยากเห็น ต้องการเรียนรู้โลกอย่างไม่มีวันสิ้นสุดอีกด้วย

เราทุกคนล้วนโตขึ้นมาพร้อมๆ กับเด็กน้อยภายในหลายตัวหลายบุคลิก เจ้าหนูเหล่านั้น เล่นเป็นผู้กำกับการแสดงในละครชีวิตของเราตลอดเวลา โดยที่เราไม่รู้ตัว เมื่อไรที่เราอยู่ในโหมดปลอดภัย มีความสุข และกราฟชีวิตสมดุลดี ผู้กำกับน้อยภายในก็จะมอบเวทีด้านแสงสว่างให้เรา แต่หากเมื่อใดที่เราเข้าสู่โหมดปกป้อง มีความเครียดและเสียสมดุลชีวิต ไอ้เจ้าตัวเล็กข้างในเราก็จะออกโรงแสดงบทด้านมืด หรือ Shadow aspect อย่างรวดเร็วและเป็นธรรมชาติเสียจนเราตระหนักตามไม่ทันทีเดียว

ปฏิบัติการของเจ้าหนูด้านเงามืดนี่เอง ที่บางครั้งทำให้เราเจ็บป่วยโดยหาสาเหตุทางการแพทย์สมัยใหม่ไม่ได้ ความป่วยไข้ที่เกิดขึ้นอย่างไม่มีปี่มีขลุ่ย ซึ่งหมอเองก็ยากที่จะระบุสาเหตุและชื่อโรค การเจ็บป่วยแบบนี้เรียกตามศัพท์ภาษาอังกฤษว่า Somatization คือการที่จิตต้องการปลดปล่อยความคับข้องอึดอัดขัดแย้งที่อยู่ข้างใน แต่หาช่องทางปลดปล่อยไม่ได้ ก็เลยสำแดงออกมาผ่านการประท้วงทางร่างกาย เกิดเป็นอาการเจ็บนั่นปวดนี่ เมื่อยล้าอ่อนแอสิ้นหวัง เรื้อรังนานมากเข้าก็สามารถทำให้ป่วยรุนแรงจริงๆ เช่นมะเร็งได้เหมือนกัน

แต่ อาการเบื้องต้นซึ่งเกิดจากความคับข้องไร้สุขของเจ้าหนูภายในนั้น แสดงออกในรูปแบบพลังงาน ไม่จะเรียก "ออร่า" หรือจะเรียก "โหงวเฮ้ง" หรือจะเรียกว่า "สีหน้า" ก็แล้วแต่ ตัวเราอาจจะไม่รู้สึกและไม่รู้ตัว แต่ผู้คนที่อยู่ข้างๆ เรา เขาสามารถสัมผัสรับรู้ถึงพลังงานที่เจ้าหนูภายในของเราแผ่ออกไปได้

ถ้าเขาสัมผัสพลังงานด้านแสงสว่างของเด็กน้อยในตัวเรา เขาอาจจะทักเราว่า "วันนี้พี่ดูเด็กจัง" หรือ "พี่ดูสดใสร่าเริงจังเลย" แต่ถ้าเขาสัมผัสเจ้าหนูเงามืด เพื่อนสนิทอาจจะทักเราว่า "วันนี้เธอดูเหนื่อยๆและหน้าหมองไปนะ" หรือถ้าไม่ใช่เพื่อนสนิทเขาอาจวิจารณ์ในใจเงียบๆว่า "วันนี้ยัยนี่ดูแก่จัง"

ไอ้เจ้าเด็กน้อยภายในของเรานั้น ไม่ได้มีตัวเดียวหรือบุคลิกเดียว นอกจากจะมีเจ้าหนูปกติธรรมดาแล้ว ข้างในเราแต่ละคนยังซ่อนเจ้าหนูผู้เหงาหงอยโหยหารัก เจ้าหนูผู้บาดเจ็บที่เต็มไปด้วยบาดแผลในใจ เจ้าหนูไร้เดียงสาผู้ไว้วางใจโลกอย่างไร้เงื่อนไข เจ้าหนูมหัศจรรย์ฉันทำได้ เจ้าหนูพิทักษ์ธรรมพิทักษ์โลก และเจ้าหนูอื่นๆ อีกหลายบทหลายบาท

ซึ่งจะออกมาวาดลวดลายบนเวทีตามกาละ และจังหวะที่สิ่งกระตุ้นภายนอกกระตุกให้เขาออกมา ถ้าสิ่งกระตุ้นไปสะกิดถูกด้านแสงสว่างของเจ้าหนูตัวใดตัวหนึ่ง เราก็จะเป็นผู้ใหญ่ใจดี น่ารัก ขี้เล่น มองโลกด้วยความหวังอย่างสร้างสรรค์ แต่ถ้าเมื่อไรตัวกระตุ้นทำงานผิดที่ผิดทาง ไปสะกิดถูกอดีตด้านมืดของเจ้าหนูซึ่งกำลังนั่งร้องไห้ หรือแอบดิ้นทุรนทุรายอยู่ข้างในตัวเรา เงาดำของเจ้าหนูตัวนั้นก็จะสะท้อนผ่านบุคลิก สีหน้า น้ำเสียง พฤติกรรม ตลอดจนวิธีคิดของเราออกมา

ไม่ว่าอายุตัวเลขของเราจะเพิ่มขึ้นเท่าใด เจ้าหนูขี้เหงาก็ไม่มีวีนหายเหงา เจ้าหนูบาดเจ็บก็ยังคงนั่งลูบคลำบาดแผลอยู่ตรงนั้น เจ้าหนูขี้เล่นก็ยังโบยบินเป็นปีเตอร์แพนปฏิเสธการเติบโตเป็นผู้ใหญ่

เอาละ เช้านี้ลองไม่ส่องกระจกแต่งหน้าสักวัน แต่จะลองส่องกระจกในใจเพื่อค้นหาเด็กน้อยภายในดู อยากจะดูแลให้เขามีความสุข มีความสมดุล ให้เขาได้กินอิ่มนอนหลับอย่างปลอดภัย เพื่อที่รัศมีหรือแสงออร่าของเจ้าหนูมหัศจรรย์ภายใน จะได้ฉายโชนออกมาที่ใบหน้าเรา ริ้วรอยและตีนกาจะไม่มีความหมาย เพราะดวงตาของเราจะยังสดใสด้วยแววขี้เล่น และอยากเรียนรู้โลก หัวใจที่เหนื่อยง่ายขึ้นตามวัย ก็จะไม่ยอมแพ้กับจังหวะเต้นที่อ่อนล้าลง ยังคงถวิลหาความเริงร่า และความประหลาดใจต่อการมาเยือนของวันใหม่

ความเหงาและประสบการณ์เจ็บร้าวที่เคยผ่านพบ จะถูกขับไปอีกด้าน ไปสู่ความเห็นอกเห็นใจต่อความทุกข์ของผู้อื่นอย่างไม่ตัดสิน และไม่เพ่งโทษ ความผิดถูกหยาบๆ นั้นอาจจะมีอยู่ แต่ความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง และการให้อภัยเป็นจิตร่วมของจักรวาล และเป็นปัญญาญาณของเด็กน้อย

ปีเตอร์แพนข้างในของเรากำลังบอกเราว่า อย่ากลัวเงาไปเลย เจ้าพวกเงามืดนั่นน่ะ มันก็แค่เด็กขี้เหงา ขี้กลัว อยากมีเพื่อน อยากได้รับความรักความเอาใจใส่ ไม่ต้องทำอะไรมากหรอก ก็แค่ยอมรับเขาเป็นเพื่อนเล่น แล้วเล่นกับเขาดีๆ เมื่อเขาหายเหงาหายกลัวเมื่อไร โลกภายในของเราก็จะมีแต่ความเยาว์แห่งแสงสว่าง

ความเป็นเด็ก และความชราเป็นมิติซ้อนทับที่ละเอียดอ่อน จิตวิญญาณของเราไม่ได้เป็นเส้นตรงแบบ A____B หรือเรียงลำดับตัวเลขตามอายุที่เรานับขานกัน หนึ่ง สอง สาม สี่สิบ ห้าสิบ หากแต่ความเป็นเด็กและความเป็นผู้ใหญ่ มันเป็นพลังงานซ้อนพลังงานที่โคจรในกันและกัน อย่างเป็นเอกภาพ และไม่มีสิ้นสุด

เขียนๆมาถึงตรงนี้ จู่ๆ เจ้าหนูข้างในก็ปรากฏตัวขึ้นมาสะกิดว่าพอแล้ว หยุดเขียนได้แล้ว หนูอยากออกไปเที่ยวเล่นแล้ว ... เอาละ แม้หน้าตารูปลักษณ์ภายนอกเราจะดูเป็นคนจริงจัง เคร่งเครียด รับผิดชอบ แถมแบกภาระหน้าที่ไว้บนบ่าไหล่ทั้งสองอย่างหนักอึ้งมานาน

วันนี้ขอคืนพื้นที่ให้เจ้าหนูภายในได้เล่นตามใจสักวันเถอะ

แล้วมาเล่นกันอีกนะ :)

Hooponopono : บำบัดธรรมดาที่ไม่ธรรมดา

2006-09-26T19:53:00.000-07:00

The World's Most Unusual Therapist
โจ วิเทล เขียน
ป้าส้มแปล
25 กย 49 : อ่านไป แปลไป สบายใจ
แปลจากต้นฉบับภาษาอังกฤษที่หมอบุ๋ยส่งมา ขอบคุณหมอบุ๋ยมากที่แบ่งปันเรื่องดี ๆ มาให้อ่านอยู่เสมอ

...............

เมื่อสองปีก่อน ผมได้ยินเรื่องของจิตแพทย์ในฮาวายคนหนึ่ง ซึ่งทำการรักษาให้กับคนไข้อาชญากรโรคจิต โดยที่เขาไม่เคยพบหน้าค่าตากับคนไข้เหล่านั้นเลย เขาใช้วิธีตรวจสอบแฟ้มประวัติของคนไข้ที่ส่งมาจากเรือนจำ จากนั้นก็เพ่งเข้าไปด้านในของตัวเอง เพื่อค้นหาว่าตัวเขาเองนั้นได้มีส่วนเกี่ยวข้องกับอาการป่วยของคนไข้อย่างไรบ้าง เมื่อเขาค้นพบสิ่งที่ต้องแก้ไขและเยียวยาภายในตัวเองได้ คนไข้คนนั้นก็จะได้รับการบำบัดเยียวยาไปด้วย

ครั้งแรกที่ผมได้ยินเรื่องนี้ ผมคิดว่ามันคงเป็นเพียงแค่เรื่องเล่าของท้องถิ่น มันจะเป็นไปได้อย่างไรที่ใครจะรักษาคนอื่นด้วยการรักษาตัวเอง ยิ่งกว่านั้นมันคงเป็นไปไม่ได้แน่ ในการที่หมอจะบำบัดตัวเองแล้วผู้ป่วยอาชญากรจะได้รับการบำบัดไปด้วยตอนนั้นผมไม่ได้สนใจเรื่องนี้เท่าไรนัก เพราะมันเป็นเรื่องไม่สมเหตุสมผลและฟังไม่ขึ้นจริง ๆ

อย่างไรก็ตาม ผมได้ยินเรื่องนี้อีกครั้งในปีถัดมา ผมได้ยินว่ากระบวนการบำบัดแบบฮาวายนี้เรียกว่า “ฮูปโปโนโปโน” ซึ่งผมก็ไม่เคยได้ยินมาก่อน แต่คราวนี้ผมไม่สามารถที่จะปล่อยให้เรื่องนี้ผ่านหูไปเฉย ๆ ก็ถ้าหากว่าเรื่องนี้เป็นความจริง ผมก็อยากจะรู้รายละเอียดมากกว่านี้

ผมเข้าใจมาตลอดเวลาว่า “ความรับผิดชอบอย่างแท้จริง” ก็คือการที่ผมจะต้องรับผิดชอบในสิ่งที่ผมคิดและกระทำเท่านั้น นอกเหนือจากนี้แล้วมันก็ย่อมจะอยู่เหนือความรับผิดชอบของผมทั้งสิ้น ผมเชื่อว่าคนส่วนใหญ่ก็คงคิดถึงเรื่องความรับผิดชอบในแบบเดียวกับผมนี่แหละ เรารับผิดชอบเฉพาะในสิ่งที่เราทำ ไม่ใช่สิ่งที่คนอื่นทำ แต่จิตแพทย์ฮาวายคนนี้ได้สอนให้ผมเกิดมุมมองและทัศนคติใหม่เกี่ยวกับ ”ความรับผิดชอบที่แท้จริง”

จิตแพทย์คนนี้ชื่อ ดร. Ihaleakala Hew Len ผมได้คุยกับหมอเลนครั้งแรกทางโทรศัพท์ เราคุยกันร่วมชั่วโมง ผมขอให้เขาเล่าถึงเรื่องราวทั้งหมดที่เกี่ยวกับการบำบัดของเขาอย่างละเอียดหมอเลนเล่าว่าเขาทำงานอยู่ที่ รพ.รัฐฮาวายมา 4 ปีแล้ว แผนกที่รักษาผู้ป่วยอาชญากรโรคจิตนั้นมีอันตรายมาก จิตแพทย์ส่วนใหญ่ทำงานไม่ถึงเดือนก็ลาออก พนักงานก็มักจะป่วยและลาออกเช่นกัน เวลาใครเดินผ่านตึกผู้ป่วยตึกนี้ ต้องเดินเอาหลังหันเข้ากำแพง เพราะกลัวว่าจะถูกคนไข้ทำลายเอา มันไม่ใช่สถานที่ที่ใครอยากจะเข้าไปอยู่ ไปทำงานหรือแม้แต่ไปเยี่ยมเยียนเอาเสียเลย

หมอเลนบอกผมว่าเขาไม่เคยพบหน้าคนไข้เลย เขาใช้สำนักงานในการตรวจสอบแฟ้มคนไข้ที่ส่งมาจากเรือนจำ ขณะที่เขาพิจารณาแฟ้มเหล่านั้น เขาจะทำงานกับตัวเอง และเมื่อเขาทำงานกับด้านในของตัวเอง คนไข้ก็จะเริ่มได้รับการบำบัดไปด้วยแล้ว

เขาเล่าต่อว่า “เมื่อผ่านไปสองสามเดือน คนไข้ที่เคยถูกใส่โซ่ตรวน ก็เริ่มได้รับการอนุญาตให้เดินไปไหนมาไหนได้อิสระ และคนไข้รายที่ต้องให้ยาอย่างหนักก็ได้รับการลดยาลง ส่วนในรายที่ไม่เคยมีโอกาสได้ถูกปลดปล่อยเลยก็ได้อิสรภาพมากขึ้น”

ผมฟังอย่างตื่นเต้น

"ไม่เพียงเท่านั้นนะ” หมอเลนเล่าต่อ “พวกพนักงานยังกลับทำงานอย่างมีความสุขขึ้น ไม่มีใครหนีงานและลาออกอีก ในที่สุดเรามีพนักงานมากกว่าความต้องการเสียอีก เพราะว่าคนไข้ได้รับการปลดปล่อยมากขึ้น วันนี้แผนกของเราปิด เพราะพนักงานทั้งหมดออกไปสาธิตวิธีทำงาน”

ผมยิงคำถามสำคัญ “คุณทำอะไรกับด้านในของตัวเอง ที่เป็นเหตุให้ผู้ป่วยได้รับการบำบัดและเกิดความเปลี่ยนแปลง ?”

“ผมก็เพียงแค่เยียวยาในส่วนที่ผมเกี่ยวข้องกับการป่วยของคนเหล่านั้น” หมอเลนตอบ

“ผมยังไม่เข้าใจ”

หมอเลนขยายความว่า “ความรับผิดชอบที่แท้จริงของชีวิต” นั้นครอบคลุมทุกสิ่งทุกอย่างในชีวิตของคุณ พูดง่าย ๆ ว่า ก็เพราะทุกๆการรับรู้ของคุณมันสัมพันธ์กับชีวิตของคุณอย่างแยกไม่ออก ดังนั้นมันจึงย่อมเป็นความรับผิดชอบของคุณโดยตรง พูดอีกนัยหนึ่งคือ โลกภายนอกทั้งหมดล้วนเป็นสิ่งที่คุณสร้างขึ้นจากโลกด้านในของตัวคุณเอง

วู้ ! นี่เป็นอะไรที่เข้าใจยากจริงๆ การรับผิดชอบในสิ่งที่ตัวผมพูดหรือทำนั้นเป็นเรื่องหนึ่ง การต้องรับผิดชอบในสิ่งที่ทุกคนในชีวิตของผมพูดหรือทำนั้นก็น่าจะเป็นอีกเรื่องหนึ่ง แต่ความจริงกลับไม่ได้เป็นเช่นนี้ เมื่อคุณพูดถึงความรับผิดชอบที่แท้จริงต่อชีวิตของคุณ เมื่อนั้นทุกสิ่งที่คุณเห็น ได้ยิน ลิ้มรส สัมผัส และประสบการณ์ทั้งหมดที่คุณได้รับ ล้วนเป็นความรับผิดชอบโดยตรงของคุณ เพราะว่าทั้งหมดนั้นมันคือชีวิตของคุณ

ซึ่งย่อมหมายความว่าการกระทำของผู้ก่อการร้าย ของประธานาธิบดี หรือภาวะเศรษฐกิจ ทุกสิ่งที่คุณรับรู้และไม่ชอบมัน ล้วนเกิดขึ้นจากความป่วยของคุณด้วย ที่จริงแล้วสิ่งเหล่านั้นมันไม่ได้ดำรงอยู่ พูดง่าย ๆ คือ มันไม่ได้เป็นหรือมีอะไรเลย นอกจากภาพที่ฉายจากภายในของตัวคุณเองเท่านั้น ปัญหาไม่ได้อยู่ที่พวกเขาข้างนอก แต่มันอยู่ที่ตัวคุณต่างหาก ดังนั้นถ้าจะเปลี่ยนพวกเขา ก็ต้องเปลี่ยนจากด้านในของตัวคุณเองก่อน

ผมรู้ดีว่านี่เป็นสิ่งที่ยากจะเข้าใจ แต่ขอเพียงแค่เปิดใจยอมรับและอยู่กับมัน การตำหนิกล่าวโทษและโยนความผิดนั้นทำง่ายกว่าความรับผิดชอบมากมายนัก การได้พูดคุยกับหมอเลน ทำให้ผมเริ่มตระหนักได้ว่า การบำบัดแบบ "ฮูปโปโนโปโน"นั้นที่แท้ก็หมายถึงการรักตัวเองนั่นเอง ถ้าคุณต้องการปรับปรุงหรือแก้ไขชีวิตของตัวเอง คุณก็ต้องเยียวยาตัวเอง และถ้าคุณต้องการรักษาใครก็ตาม แม้แต่ผู้ป่วยอาชญากรโรคจิต คุณก็ต้องรักษาเขาด้วยการเยียวยาตัวคุณเองก่อนเช่นกัน

ผมถามหมอเลนต่อว่า เขาเริ่มต้นเยียวยาตัวเองอย่างไร และเขาทำอะไรบ้างในขณะที่เขากำลังตรวจดูแฟ้มคนไข้เหล่านั้น

“ผมเพียงแค่พูดว่า “ผมขอโทษ” และ “ผมรักคุณ” ซ้ำหลาย ๆครั้ง” หมอเลนกล่าว

เท่านั้นเองหรือครับ ?

“ครับ เท่านั้นเอง”

การกลับมารักตัวเองคือวิธีที่ดีและได้ผลที่สุดในการเยียวยา เมื่อใดที่คุณเยียวยาและเปลี่ยนแปลงตัวเอง คุณก็ได้เปลี่ยนแปลงและเยียวยาโลกด้วย ผมจะเล่าตัวอย่างสด ๆ ร้อน ๆ ที่เจอกับตัวเองเกี่ยวกับผลของกระบวนการบำบัดนี้ได้วันหนึ่ง ผมได้รับอีเมล์ที่ทำให้ผมอารมณ์เสียมาก นี่ถ้าเป็นเมื่อก่อน ผมคงจะโต้ตอบกลับไปด้วยความโกรธ หรือไม่ก็พยายามถามหาเหตุผลกับคนที่ส่งเมล์หยาบคายนั้นมาให้ผม แต่ครั้งนี้ผมตัดสินใจทดลองวิธีการของหมอเลนดู ผมพูดกับตัวเองเงียบ ๆ ว่า “ผมขอโทษ” และ “ผมรักคุณ” ผมไม่ได้พูดกับใครเป็นเฉพาะเจาะจง ผมเพียงแค่ปลุกวิญญาณแห่งความรักขึ้นมาเยียวยาตัวเอง ซึ่งตัวผมเองนี่แหละที่มีส่วนในการก่อให้เกิดเหตุการณ์นี้ขึ้นมาด้วย

ไม่ถึงชั่วโมง ผมก็ได้รับอีเมล์อีกฉบับจากบุคคลคนเดิม เขาเขียนมาขอโทษสำหรับข้อความหยาบคายที่ส่งมาก่อนหน้านี้ คุณอย่าลืมว่าผมไม่ได้ปฏิบัติอะไรด้านนอกเพื่อให้เกิดการขอโทษนั้นเลยนะ ไม่ได้แม้แต่เขียนข้อความกลับไปหาเขา ผมเพียงแค่เพ่งมองเข้าไปด้านในและพูดกับตัวเองว่า “ผมรักคุณ” เท่านั้นผมก็ได้เยียวยาอะไรบางอย่างที่อยู่ภายในตัวเอง ที่เป็นส่วนหนึ่งของต้นเหตุต่อการกระทำของเขาด้วย

ผมถามหมอเลนว่า “หนังสือที่วางขายและผลตอบรับจากข้างนอกเป็นอย่างไรบ้างครับ ? ”

“มันไม่ได้อยู่ที่ข้างนอก มันอยู่ในตัวคุณ” คำตอบของหมอเลนทำให้จิตใจของผมกระทบกับปัญญาอันลึกซึ้งของเขาอีกครั้งหนึ่ง ด้วยคำพูดสั้น ๆ ว่า “มันไม่ได้อยู่ข้างนอก”

คุณอาจจะต้องอ่านหนังสือของหมอเลนทั้งเล่มเพื่อให้เข้าใจเทคนิคบำบัดแบบฮูปโปโนโปโนทั้งหมดอย่างลึกซึ่ง แต่มันก็เพียงพอที่ผมจะพูดสั้น ๆ ว่า เมื่อไรที่คุณต้องการเปลี่ยนแปลงแก้ไขอะไรก็ตามในชีวิตของคุณ มันมีเพียงตำแหน่งเดียวที่คุณต้องเฝ้ามอง นั่นคือ “ภายในตัวคุณเอง” และในขณะที่คุณเฝ้ามอง ให้มองด้วย"ความรัก"

............

คำพูดของดร.เลน :

“ถ้าคุณต้องการแก้ปัญหา ไม่ว่าจะเป็นปัญหาอะไรก็ตาม ให้กลับมาจัดการที่ตัวเอง”

“ฮูปโปโนโปโน นั้นเรียบง่ายมาก ภูมิปัญญาโบราณของชาวฮาวายบอกว่า ทุกปัญหาล้วนเริ่มต้นมาจากความคิด แต่ตัวความคิดเองไม่ใช่ปัญหา แล้วอะไรเล่าคือตัวปัญหา

“ปัญหา”ก็คือ ความคิดทั้งหมดของเราที่ดูดซับเอาความทรงจำที่เจ็บปวด ความจำเกี่ยวกับบุคคล สถานที่ และความทรงจำเกี่ยวกับสิ่งต่าง ๆลำพังการใช้สติปัญญาไม่สามารถแก้ปัญหาเหล่านี้ได้ เพราะว่าความฉลาดทำงานได้แค่ระดับการจัดการ และการจัดการไม่ใช่วิธีแก้ปัญหา คุณต้องปล่อยให้ความคิดในการพยายามจัดการนั้นผ่านเลยไป

สิ่งที่เกิดขึ้นขณะที่คุณทำฮูปโปโนโปโน คือการเปิดโอกาสให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ได้ปลดปล่อยและชำระล้างความทรงจำและความคิดที่เจ็บปวด คุณไม่ได้ชำระล้างบุคคล สถานที่หรือเหตุการณ์ แต่คุณกำลังถอนพิษของพลังงานที่คุณมีส่วนร่วมก่อกับบุคคล สถานที่ หรือเหตุการณ์เหล่านั้น ดังนั้นขั้นตอนแรกทีสุดของฮูปโปโนโปโน คือการชำระพลังงานเหล่านั้นให้บริสุทธิ์ก่อน

จากนั้นความมหัศจรรย์บางอย่างจะเกิดขึ้น ไม่ใช่เพียงแค่พลังงานลบเหล่านั้นจะได้ถูกชำระล้างเท่านั้น แต่มันยังได้รับการปลดปล่อยเพื่อไปสู่สิ่งใหม่อีกด้วย พระพุทธเจ้าเรียกสภาวะนี้ว่า“ความว่าง” ขั้นตอนสุดท้ายของฮูปโปโนโปโน คือการยินยอมให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์เข้ามาเติมเต็มความว่างนั้นด้วยแสงสว่าง

การปฏิบัติฮูปโปโนโปโนนั้น คุณไม่จำเป็นต้องรู้เกี่ยวกับปัญหาหรือความผิดพลาดที่เกิดขึ้นอย่างละเอียด สิ่งที่คุณต้องทำมีเพียง“การเฝ้าสังเกต”ทุกปัญหาที่คุณประสบไม่ว่าจะทางกายภาพ ทางความคิด หรือทางอารมณ์ ในขณะที่คุณเฝ้าสังเกตอยู่นั้น ความรับผิดชอบที่แท้จริงของคุณคือการชำระล้างพลังงานเหล่านั้น ด้วยการพูดซ้ำ ๆ ว่า “ฉันขอโทษ โปรดยกโทษให้ฉันด้วย”

http://hooponopono.org/Articles/self_i-dentity.html

.....................................

ยินเสียงมนัสได้ด้วยลมหายใจ

2006-09-25T23:26:00.000-07:00

จดหมายชุมชนฉบับนี้ ขออาศัยบรรยากาศปีใหม่จีน
คัดลอกคัมภีร์จีน พร้อมทั้ง(ฝึก)แปลและตีความมาให้เพื่อน ๆ อ่าน

บทนี้คัดมาจากเทศนาธรรมของจีน ชื่อแปลตามตัวอักษรว่า
เทีย(ฟัง,ได้ยิน) ซิง(ใจ) แจ(ศีล,ธรรม) แขะ(ผู้มาเยือน) มึ่ง(คำถาม)
..นี่เทียบเสียงแต้จิ๋ว..
เสียงจีนกลาง อ่านว่า ทิงซินไจเค่อเวิ่น
ลองแปลเป็นไทย : "ปุจฉาธรรมกับผู้มาเยือน เรื่องยินเสียงมนัส"

เป็นท่อนที่เปรียบเทียบการหายใจของคนเราว่าเหมือนกับชี่ของฟ้าและชี่ของดิน
ขณะที่เราหายใจเข้า เราดึงชี่เข้าด้านใน
ลมหายใจเข้าเปรียบเหมือนชี่สวรรค์หรือชี่ฟ้าที่เคลื่อนลงต่ำ
และเมื่อเราหายใจออก ลมหายใจออกเปรียบเหมือนชี่ของดินที่ลอยขึ้นบน

อุปมามนุษย์เราก็คือจักรวาลน้อย ผู้อยู่ระหว่างฟ้ากับดิน
ผู้ดำรงอยู่ด้วยลมหายใจเข้าและลมหายใจออก
ฟ้ากับดิน ลมหายใจเข้าและลมหายใจออก
ย่อมปราศจากช่องว่างที่แยกขาด
มีแต่ความไหลเลื่อนต่อเนื่องดำเนินไป

ดังนั้น หากต้องการบูชาสวรรค์ จงใส่ใจพิจารณาลมหายใจเข้า
หากต้องการกราบไหว้ดิน จงใส่ใจพิจารณาลมหายใจออก

เมื่อลมหายใจเป็นหนึ่ง สวรรค์และดินย่อมเป็นหนึ่ง
เมื่อนั้น เราผู้อยู่ระหว่างฟ้าและดิน จึงย่อมกลายเป็นหนึ่งเดียวกับจักรวาลทั้งหมด.....

คัมภีร์นี้กล่าวว่า ลมหายใจเป็นเครื่องมือที่ทำให้สามารถฟังเสียงของจิตได้ชัดเจน

............................

ขอให้เพื่อน ๆ ทุกคน หยู่อี่ หยู่อี่
ครูส้ม (สมพร แซ่อึ้ง)
๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๔๘
เชียงราย

ประชุมแบบ Unlearn : ได้แบบไม่ได้

2006-08-28T00:12:00.000-07:00

บทความเรื่อง "ประชุมแบบ Unlearn :ได้แบบไม่ได้"
แม่ส้ม
24 มีนาคม 2548

ความท้าทายในการทำงานทุกวันนี้ คงไม่ใช่เพียงแค่ความสำเร็จหรือความร่ำรวย ของคนใดคนหนึ่งในระดับปัจเจก แต่น่าจะเป็นความสำเร็จของกลุ่มซึ่งสามารถขยายออกไปเป็นความสำเร็จของสังคมได้ด้วย

ที่จังหวัดเชียงรายมีผู้ปกครองจากหลายอาชีพมารวมตัวกันกลุ่มหนึ่ง ก่อตั้งโรงเรียนทางเลือกขึ้นมา ชื่อว่า "โรงเรียนปิติศึกษา(เชียงรายมอนเตสซอรี่)" สำหรับผู้เขียนแล้ว การจัดการศึกษาทางเลือกไม่ใช่เรื่องใหม่และไม่น่าตื่นเต้นพอที่อยากจะพูดถึงในที่นี้ แต่สิ่งที่น่าสนใจและอยากนำมาเล่าสู่กันฟัง คือบรรยากาศการประชุมของคณะกรรมการโรงเรียน ซึ่งได้นำเอาการสนทนาอย่างสร้างสรรค์มาใช้เป็นส่วนหนึ่งของการประชุม ดูเผิน ๆ อาจจะเหมือนว่าไม่มีสาระและวาระการประชุมที่ชัดเจนเป็นรูปธรรม แต่ในระดับความสัมพันธ์เชิงลึก ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญที่สุดของการทำงานร่วมกัน กลับได้ผลมากกว่าที่คิด เพราะทำให้เกิดความเข้าใจกันและไว้วางใจกันมากขึ้น ทำให้ทำงานง่ายขึ้น สบายใจขึ้น สนุกและมีความสุขขึ้น ยิ่งโดยเฉพาะกลุ่มบุคคลที่ต่างคนต่างมาจากคนละสายอาชีพด้วยแล้ว การประชุมแบบนี้ถือเป็นความสำเร็จที่ผู้เขียนในฐานะสมาชิกคนหนึ่ง อดที่จะนำมาเผยแพร่ไม่ได้ โดยเชื่อว่าจะเป็นประโยชน์ในวงกว้างออกไป

ก่อนอื่นขอแนะนำคณะกรรมการโรงเรียนปิติศึกษาที่เข้าร่วมสนทนาแบบอันเลิร์นในครั้งนี้ (24 มีนาคม 2548) ประกอบด้วย คุณพัฒนา สิทธิสมบัติ (ประธานหอการค้าจังหวัดเชียงรายคนปัจจุบัน) พญ.สุษมา อุปรา (หมอบุ๋ย - ประธานมูลนิธิปิติศึกษา) คุณอนันต์ เหล่าธรรมทัศน์ (เจ้าของธุรกิจและผู้ปกครอง) คุณสมพร พึ่งอุดม (แม่ส้ม – นักการศึกษา,นักเขียน) คุณปิยนุช ชัชวรัตน์ (ครูอ้อย - ประธานชมรมออทิสทิกเชียงรายและผู้จัดการโรงเรียนปิติศึกษา) และคุณชมพู (เจ้าของธุรกิจจักรยาน Fat Free)

แม่ส้ม : สืบเนื่องจากการประชุมครั้งที่แล้ว หมอบุ๋ยอ้างถึงประโยคลือลั่นของอัลวิน ทอฟเลอร์ ที่ว่า “The illiterate of the 21st century will not be those who cannot read and write, but those who cannot learn, unlearn, and relearn.” ทำให้อยากเปิดการประชุมวันนี้ด้วยการชวนทุกคนมาร่วมกันสืบค้นการทำงานแบบ Unlearn กันดีไหมคะ

หมอบุ๋ย : อันเลิร์น คงไม่ได้แปลว่า“ไม่เรียน”นะคะ

คุณพัฒนา : น่าจะแปลว่า“ถอดถอนหรือรื้อถอน”

หมอบุ๋ย : ถ้าอย่างนั้นก็ต้องเกี่ยวข้องกับ“การรับรู้”ซินะ

แม่ส้ม : นึกถึงอีกหลายคำ เช่น “สลัด ลอกทิ้ง ปล่อยวาง“

คุณอนันต์ : unlearn ศัพท์คำนี้มีในพจนานุกรมไหม จะมาจากศัพท์ unroot หรือ root out หรือเปล่า แบบแปลว่า “ถอนรากถอนโคน” เช่นถ้ารู้ว่าอะไรที่เรียนมา แล้วมันไม่ถูกต้องหรือใช้ไม่ได้แล้ว ก็ต้องขุดถอนรากถอนโคนความรู้ชุดนั้นออกไป

หมอบุ๋ย : ถ้าอันเลิร์น คือการลอกความรู้ชุดเก่าทิ้งไป แล้วความรู้เก่าที่ยังใช้ได้อยู่ละคะ

คุณพัฒนา : ผมเห็นว่าการถอดความรู้ชุดเก่าออก มี ๒ ระดับ คือ
1. ระดับปัจเจก - แต่ละคน unlearn ในวิถีทางของตัวเอง ไม่มีผิด ไม่มีถูก เป็นเรื่องของแต่ละบุคคล การเปลี่ยนแปลงก็อยู่ในตัวของคน ๆ นั้นเอง
2. ระดับกลุ่ม – คงต้อง unlearn ในเรื่องที่ทุกคนในกลุ่มเห็นพ้องต้องกัน ถึงต้องมีการแลกเปลี่ยนความคิดกันบ่อย ๆ แบบการใช้วงจร SECI จึงจะเป็นกลุ่มคุณภาพที่สามารถขยายองค์ความรู้ให้กว้างออกไป จากกลุ่มสู่ชุมชน จากชุมชนสู่ระดับเมืองและประเทศ อันเลิร์น จึงเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการพัฒนา

ครูอ้อย : การอันเลิร์น คงไม่ได้หมายความว่า เราจะถอดหรือละทิ้งความรู้ชุดเก่าทั้งหมดตลอดเวลา แต่น่าจะเป็นการถอดวางความรู้เก่าบางชุด ในสถานการณ์ใดสถานการณ์หนึ่ง ณ เวลาใด เวลาหนึ่งมากกว่านะคะ

หมอบุ๋ย : ใช่แล้ว คงไม่ได้อันเลิร์นตลอดเวลา น่าจะเป็นการใช้กระบวนการอันเลิร์นในช่วงเวลาที่ต้องการเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ เหมือนแก้วที่มีน้ำเต็มแก้ว ก็เติมน้ำใหม่ไม่ได้ ต้องเทน้ำเก่าออกไปก่อน

คุณพัฒนา : ผมมองว่าอันเลิร์น เป็นเครื่องมือใหม่ในการจัดการกับความรู้ แต่ทั้งนี้จะอันเลิร์นได้ ต้องมี“สติ”และ“การระลึกได้”ด้วย ต้องสร้างกลุ่มแลกเปลี่ยน ตัวอันเลิร์นเองไม่ใช่เป็น“เป้าหมาย”แต่มันเป็น“กระบวนการ”

แม่ส้ม : อืม เห็นด้วยค่ะว่าอันเลิร์นเป็น “ระหว่างทาง”ไม่ใช่“ปลายทาง” นี่ทำให้คิดโยงไปถึงเรื่อง COP (Community of Practice) หรือ“ชุนชนนักปฏิบัติการ” ว่าความสำคัญในการสร้างกลุ่มเรียนรู้ นอกจากทำกลุ่มของตัวเองให้มีนิสัยเอาความรู้ไปปฏิบัติจริง ๆ ไม่ใช่เพียงแค่คิดหรือมาถกกันทางความคิดเท่านั้น แล้วยังต้องสร้างสายสัมพันธ์เชื่อมโยงกลุ่มชุมชนอื่นด้วย เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนความรู้กันอย่างเป็นลูกโซ่ ทั้งกับกลุ่มใกล้และไกล ทำให้ “วงจรความรู้”มีการต่อยอด แปลงกาย สลับร่าง และย้อนกลับมาอีกเป็นพลวัต

คุณพัฒนา : เรื่องความไม่สามารถจะอันเลิร์นได้นี่สิครับ เป็นอุปสรรคหนึ่งของการเชื่อมโยงกลุ่มชุมชนนักปฏิบัติ หรือ COP เพราะมันมีความรู้บางชุดที่เป็นกรอบ เป็นกำแพง ทำให้คนเราติดยึด มีอัตตา ใจแคบ และปิดกั้นตัวเอง

หมอบุ๋ย : แล้วเราควรจะอันเลิร์นความรู้ชุดไหนบ้างละคะ ความรู้ด้านวิชาการ หรือความรู้ในการใช้ชีวิต

แม่ส้ม : เอ..คงแยกไม่ได้กระมัง ระหว่างความรู้ทางวิชาการหรืออาชีพ กับความรู้เรื่องชีวิต

หมอบุ๋ย : นั่นสิ เมื่อก่อนตอนอายุยังน้อย เราก็มีชุดคิดอันหนึ่ง มองโลกมุมหนึ่ง แต่พออายุมากขึ้น มุมมองก็เปลี่ยนไป ชุดความรู้ที่ก่อให้เกิดทัศนคติในการมองโลกมองชีวิตมันเปลี่ยนแปลงตลอดเวลานะคะ

แม่ส้ม : ค่ะ การประชุมกันอย่างนี้ ก็ถือว่าเป็นการปรับมุมมองชีวิตด้วยทางหนึ่ง ไม่มีวาระการประชุม ไม่มีแบบแผน ไม่มีการสรุป ไม่มีการตัดสินความคิดของกันและกัน นับว่าท้าทายต่อความเคยชินในการประชุมแบบเก่าอยู่เหมือนกันนะคะ

คุณอนันต์ : แต่ผมคิดว่าการประชุมแบบนี้ ได้งานมากกว่าการประชุมตามแบบแผนนะครับ

ครูอ้อย : ดิฉันว่าการประชุมแบบนี้รู้สึกผ่อนคลายและอบอุ่นกว่าการประชุมอย่างเป็นทางการ

แม่ส้ม : ในฐานะที่ครูอ้อยทำงานบริหารโรงเรียน อยากถามว่าการประชุมไร้วาระแบบนี้จำเป็นมากน้อยแค่ไหนคะ

ครูอ้อย : คิดว่าจำเป็นมากนะคะ เพราะได้แชร์ความคิดและความรู้สึกกันจริง ๆ การมีเพื่อนร่วมรับรู้ แม้จะไม่ได้เข้ามาช่วยในเนื้องานตามหน้าที่ แต่ก็ทำให้อบอุ่น รู้สึกปลอดภัย และมีกำลังใจมากขึ้นค่ะ

แม่ส้ม : ดูเหมือนพวกเรายังไม่เคยคุยกันเรื่อง core value ของการทำงานร่วมกันอย่างจริงจังเลยใช่ไหม น่าจะคุยเรื่องนี้กันสักวันเพื่อหา”หลัก”ร่วมกันนะคะ

หมอบุ๋ย : เหมือน“หลัก”การบินของนก 3 ข้อใช่ไหม คือ 1.) ระวังไม่ให้ชนกัน 2.)รักษาความเร็วให้เท่ากับตัวอื่น และ 3.)พยายามเกาะกลุ่มกันไว้

แม่ส้ม : ถ้าอย่างนั้นลองมาดูกันดีไหมว่า “สาเหตุของการบินชนกัน เกิดจากอะไรบ้าง ?”

คุณอนันต์ : ผมว่าเกิดจาก“การสื่อสาร”นะครับ การสื่อสารนี่ไม่ใช่แค่ communicate กันแล้วจบ แต่ปัญหามักจะเกิดจากการ”สื่อผิด”หรือ "สื่อไม่เป็น" ฝ่ายคนรับก็รับผิดๆ หรือฟังไม่เป็น ตีความผิด มันก็เลยนำไปสู่ “ความเข้าใจผิด”และ”ปัญหา”ไม่รู้จบ

แม่ส้ม : อาการอะไรบ้างคะ ที่เป็นสัญญาณบอกว่า ในทีมเริ่มมีการชนกันแล้ว หรือเริ่มสื่อสารกันผิดแล้ว

ครูอ้อย : ที่เห็นชัดที่สุดคือ อาการ”เกี่ยง”ว่านี่ไม่ใช่หน้าที่ของตน เพิกเฉย ไม่สนใจ ไม่รับรู้ ไม่ให้ความร่วมมือ

คุณพัฒนา : “เฉ่ย” ด้วยหรือเปล่า

แม่ส้ม : อะไรคือ”เฉ่ย”น่ะ

ครูอ้อย : คำพื้นเมืองทางเหนือออกเสียง“เฉื่อย”ว่า”เฉ่ย”ค่ะ

แม่ส้ม : อ้อ ..ถ้าอย่างนั้นมาดูกันว่า ต้นเหตุที่ทำให้เกิดอาการเกี่ยง อิกนอร์ และเฉ่ย มาจากไหน

ครูอ้อย : สาเหตุแรกคือ คนในองค์กรขาดโอกาสที่จะแชร์ความรู้สึกกัน ไม่ได้สื่อสารกันในเชิงลึก ทำให้ขาด”ใจ” คนเราส่วนมากทำงานได้ดีเพราะมี“ใจ”ให้กันค่ะ

แม่ส้ม : เหมือนนกที่ต้องเกาะกลุ่มกันเดินทางไกล คงต้องส่งสัญญาณสื่อสารกันตลอดเวลากระมัง เอ….แล้วถ้านกที่เป็นจ่าฝูงเกิดเหนื่อยขึ้นมา มีนกตัวอื่นมาสลับสับเปลี่ยนหรือเปล่านะ

คุณพัฒนา : มีครับ ถ้าใครชอบดูสารคดีชีวิตสัตว์จะรู้ว่า ฝูงนกนี่เวลาบิน เขาจะมีการจัดระเบียบ จัดแบ่งหน้าที่ และวางตำแหน่งการบินกันอย่างดีนะครับ

คุณชมพู : เหมือนขบวนจักรยานเสือภูเขาเลยค่ะ ต้องรักษาความเร็ว และตำแหน่งให้ดี ไม่ให้ชนกันหรือเกี่ยวกัน

คุณอนันต์ : นกแต่ละตัว มันรู้หน้าที่ของมันได้ยังไง นกที่อยู่หัวขบวน กับนกที่อยู่ปีกซ้ายและปีกขวา คงต้องออกแรงมากกว่านกตัวที่อยู่ตรงกลางนะ

คุณชมพู : ในขบวนเสือภูเขา จักรยานคันแรกจะช่วยลดแรงต้านให้กับคันหลัง ๆ ถ้ารักษาระดับให้ดี ๆ คนที่อยู่ข้างหลังจะไม่เหนื่อยเลย ถีบไปสบาย ๆ มันจะมีแรงดูดไปตามขบวนเอง

หมอบุ๋ย : ขอทบทวนความรู้เก่าหน่อยนะค่ะ แรงที่คุณชมพูพูดถึงนี่เรียกว่า “กำทอน” ค่ะ

แม่ส้ม : หมายความว่า ในทีมหนึ่ง นอกจากการแชร์ความรู้ แชร์ความรู้สึกแล้ว ยังต้องมาแชร์ศักยภาพกันด้วย ใช่หรือเปล่า

คุณอนันต์ : นั่นสิครับ เส้นทางบินของนกบางกลุ่มนี่ไม่ใช่ใกล้ ๆ เลย บินกันทีหลายพันกิโลเมตร ถ้าไม่แบ่งหน้าที่กันให้ดี คงไม่ไม่ถึงที่หมาย นกแต่ละตัวจึงต้องรู้“ศักยภาพ”ของตนเอง และกลุ่มก็ต้องรู้ “ศักยภาพ”ของกันและกันด้วย

คุณพัฒนา : ถือว่าต้องมี”การรับรู้”ร่วมกัน เพื่อไปทิศทางเดียวกันให้ถึงเป้าหมาย

แม่ส้ม : ถ้านกตัวหนึ่งอยากไปทางซ้าย อีกตัวอยากไปทางขวา กลุ่มคงวุ่นวายพิลึก

คุณอนันต์ : นึกถึง“ความสามัคคี”นะ

คุณพัฒนา : การเรียนรู้“กลุ่มชุมชนนักปฏิบัติการ”(COP)แบบนี้ ผมว่าจะช่วยทำให้คนเรามีความรู้สึกที่ดีต่อกัน ทำให้อยากช่วยเหลือเกื้อกูลกัน และอาทรห่วงใยกัน จากภายในกลุ่มขยายออกไปนอกกลุ่ม ถ้ายิ่งขยายออกเป็นวงกว้างเหมือนระลอกคลื่นได้นี่ยิ่งดีนะครับ

แม่ส้ม : พอจะจับประเด็นได้แล้วว่า ถ้าแชร์”ความรู้สึก”กันก็จะไม่ชนกัน เมื่อแชร์”ความรู้”กันก็จะบินตามกันทัน และเมื่อแชร์”ศักยภาพ”กันก็จะทำให้เกิดพลังกลุ่มหรือแรง”กำทอน”ขึ้นมา แต่เอ๊ะ...แล้วถ้ามีนกตัวใดตัวหนึ่งเกิดป่วยขึ้นมา กลุ่มจะทำยังไง จะทิ้งนกป่วยตัวนั้นไว้ หรือจะหยุดพักเพื่อรักษา

ครูอ้อย : เมื่อมีนกตัวใดตัวหนึ่งผิดปกติขึ้นมา นกทั้งหมดจะจัดรูปขบวนใหม่ เคยเห็นไหมคะ เวลานกบินกันเป็นฝูง มันจะจัดขบวนใหม่เป็นระยะ นกป่วยสามารถเปลี่ยนตำแหน่งเข้าไปอยู่ตรงกลาง ซึ่งจะมีแรงพยุงจากนกตัวอื่น ทำให้นกป่วยไม่ต้องออกแรงมาก และจะไม่มีการกำจัดกันทิ้งด้วยนะคะ

แม่ส้ม : ถ้าอย่างนั้น หมายความว่าหากเรายึดค่านิยมแบบพลังนก เราก็จะไม่ทิ้งหรือกำจัดเพื่อนที่ป่วย ใช่ไหม

คุณพัฒนา : ถ้าป่วยหลายตัวล่ะ จะหยุดพักก่อน หรือชลอความเร็วไหม

หมอบุ๋ย : ขอนอกเรื่องนิดนะคะ เกิดสงสัยขึ้นมาว่าฝูงนกนี่มันทะเลาะกันบ้างหรือเปล่า

แม่ส้ม : ถามคุณชมพูดีกว่า ถ้าจักรยานคันหนึ่งไปเกี่ยวถูกอีกคัน จะเกิดอะไรขึ้น

คุณชมพู : ล้มทั้งขบวน เหมือนโดมิโน่เลยละค่ะ

แม่ส้ม : ทีนี้ถามครูอ้อยบ้าง ในการทำงานจริงที่โรงเรียน เมื่อเกิดมีการเกี่ยวโดนหรือชนกันขึ้นมา โกรธกัน ทะเลาะกันหรือเปล่าคะ

ครูอ้อย : ส่วนตัวจะไม่โกรธคนที่มาชนนะ แต่มักโทษตัวเอง แต่ทั้งนี้ก็ต้องขึ้นอยู่กับความรู้สึกว่าเรา“เป็นทีม”กันขนาดไหน ความเป็นทีมก็อย่างที่บอก คือต่างคนต่างต้องรู้สึกว่ามีคนร่วมแชร์ความคิด แชร์ความรับผิดชอบ แชร์ความปลอดภัย แม้จะไม่ได้แชร์เนื้องาน เพราะงานมันเป็นหน้าที่ของใครของมันอยู่แล้ว แต่ถ้ามีการแชร์การรับรู้กันบ่อย ๆ ทุกคนก็ทำด้วยใจทั้งนั้น ไม่ได้ทำเพียงแค่ตามหน้าที่

คุณพัฒนา : ถ้าอย่างนั้น เรายอมรับได้ไหมว่า คนเก่งหรือไม่เก่ง เมื่อมาอยู่กันเป็นทีมแล้ว ทุกคนสำคัญเท่ากันหมด

ครูอ้อย : ใช่ค่ะ ทุกคนเป็นฉากสะท้อนให้คนอื่นเสมอ เช่นสีดำทำให้สีขาวสว่างขึ้น คนไม่เก่งเป็นฉากหลังทำให้คนเก่งดูเก่งยิ่งขึ้น แต่ในความเป็นจริง คนแต่ละคนมีความสามารถต่างกัน คนเก่งถ้าไปทำงานผิดตำแหน่ง ก็อาจกลายเป็นคนไม่เก่งไปได้ค่ะ

คุณอนันต์ : ผมคิดว่าหนทางที่ต้องบินมันยังอีกไกล เป้าหมายก็ไกล นกทั้งฝูงต้องคำนึงถึงความอยู่รอดของหมู่คณะด้วย อีกทั้งทรัพยากรก็มีจำกัด จึงต้องรักษาดูแลกันและกันให้ดีตลอดเส้นทาง ถ้าตัวใดตัวหนึ่งเกิดไม่ทำตามหน้าที่ของตนให้เต็มที่ ก็อาจจะตายกันทั้งฝูงได้เหมือนกันนะครับ

แม่ส้ม : เหมือนทั้งหมดมี”วิญญาณดวงเดียวกัน”ใช่ไหมคะ

คุณพัฒนา : ผมขอเรียกว่าเป็น”จุดมุ่งหมายหมู่”

คุณชมพู : คิดว่าต้อง”ผลัดกันนำ ผลัดกันตาม”ค่ะ

หมอบุ๋ย : นึกถึง”คลื่นพลัง” เป็นคลื่นที่มองไม่เห็น แต่มีพลังมหาศาล

ครูอ้อย : ยังย้ำว่า”นกทุกตัว”สำคัญหมดค่ะ

……………

บันทึกท้ายการประชุมไร้วาระ
Webster - Unlearn : to put out of one's knowledge or memory / to undo the effect of / discard the habit of

..........

KM & กรรมกรปิติศึกษา ๑๓ มีค ๔๘

2005-03-20T08:31:00.000-08:00

......

หลังจากการประชุม (หรือควรตั้งชื่ออื่นแทนคำว่า "ประชุม" เอาว่า "สุมหัว" ไปพลางก่อนก็แล้วกัน)

เริ่มต้นใหม่..

หลังจากการสุมหัวกันของคณะกรรมกรโรงเรียนและมูลนิธิปิติศึกษา ที่บ้านคุณพัฒนา เมื่อวันอาทิตย์ที่ ๑๓ มีนาคม ๔๘ ทำให้มีเศษกระดาษติดกระเป๋ากลับบ้านมา ๑ แผ่น เช้านี้คลี่ออกดู ตกใจนึกว่าเป็นใบทวงค่าเทอมของใบคา แต่บังเอิญไม่ใช่ กลับกลายเป็น Explicit Knowledge ใบหนึ่งที่คุณบุ๋ยทำสำเนามาแจก

เอาละ ! ไหน ๆ ก็ไหน ๆ ทำหน้าที่เลขามูลนิธิปิติศึกษา ด้วยการเอามะพร้าวห้าวมาขายก็แล้วกัน

เอาน่า ! (ไม่ใช่ เอาหน้า) บางอย่างบางคนรู้แล้ว บางอย่างบางคนยังไม่รู้ บางอย่างเรารู้ บางอย่างเราไม่รู้ บางอย่างแกล้งรู้ บางอย่างก็แกล้งไม่รู้(ซะบ้าง) ดังนั้นเพื่อให้ความฝันของ "ปิติศึกษา-ชุมชนแห่งการเรียนรู้" ไปถึงฝั่ง วันนี้จึงมาแลกเปลี่ยนเรื่อง KM นิดหน่อย

KM หรือ Knowledge Management

ดังที่ได้ทราบกันมาแล้ว ในวงการ KM แบ่งความรู้เป็น ๒ ชนิด คือ

๑ . Tacit Knowledge คือ ความรู้เฉพาะบุคคล อันประกอบด้วย ทักษะ ประสบการณ์ โดยทั้งนี้ขึ้นกับความเชื่อและการมองโลกของคน ๆ นั้น แถมยังมีใครไม่รู้ เปรียบเทียบว่า Tacit Knowledge เป็นหยิน คือเป็นด้านเงียบ อยู่ข้างใน อยู่ลึกลงไป มองไม่เห็น จับต้องได้ยาก วัดประเมินยาก เป็นนามธรรม แต่... แต่มันมีอยู่

๒ . Explicit Knowledge คือ ความรู้ที่สามารถเอาออกมา กลั่นออกมา เขียนออกมา แสดงออกมา คนอื่นรับรู้และเข้าถึงได้ง่าย เช่นความรู้จากการสอน การบรรยาย แผน คู่มือ ระเบียบ หนังสือ ข้อมูลต่าง ๆ เป็นต้น(ต้นอะไร คงไม่ใช่มะพร้าวนะ)

เช้านี้อยากโม้เรื่อง "วงจร SECI" (ขอเรียกว่า วัฏจักรเซกกี้ )

วงจรเซกกี้ หรือ SECI model นี้ น่าสนใจ เพราะลักษณะการประชุม เอ๊ย สุมหัวของคณะกรรมกรปิติศึกษา หลัง ๆ ที่รู้สึกว่า "หนุก" และไม่(ค่อย)เหนื่อยแม้จะนั่งกันที ๕-๖ ชั่วโมงก้นแทบแบน คงเพราะว่ามีวงจรเซกกี้เกิดขึ้น (กระมัง)

วงจรเซกกี้ หรือ SECI model นี้ Ikujiro Nonaka จาก ม. Hitotsubashi เป็นคนพัฒนาขึ้นมา

S ตัวแรก คือ Socialization
E คือ Externalization
C คือ Combination
I คือ Internalization

ขอตีความแบบเปรี้ยว ๆ (สมชื่อ)

๑ . Socialization ตัว S นี้ เราขอเรียกว่า "ส - สนทนาวิสาสะ"

"สนทนา" คือ พูดกัน คุยกัน หาลือกัน
"วิสาสะ"คือ สร้างความคุ้นเคย เพิ่มความสนิทสนม และเป็นกันเอง

บรรยาการของ "ส-สนทนาวิสาสะ" จะทำให้เกิดการแลกเปลี่ยน Tacit Knowledge ของคนในองค์กรอย่างเป็นธรรมชาติ โดยทั่วไปเมื่อคนเรามาเม้าท์กัน มันก็ย่อมมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารกันอยู่แล้ว แต่ข่าวสารนั้นจะมีประโยชน์ในระดับบุคคล และระดับชุมชนหรือเปล่า นี่เราคงได้เม้าท์กันในการสุมหัวครั้งต่อไป

......

ตัวที่ ๒ ตัว "E" Externalization ตัวนี้แปลเป็นไทยว่าอะไรดี "อ -เอาออกมา" ดีไหม

"อ-เอาออกมา" เอาอะไรออกมา ?

หลังจากที่คนในชุมชนมีการสนทนาวิสาสะกัน ต่างได้แลกเปลี่ยน Tacit Knowledge ของกันและกันแล้ว แต่ความรู้ที่ต่างฝ่ายต่างให้และรับ ก็ยังคงเป็นความรู้ที่ซ่อนอยู่ในแต่ละคน ทีนี้จะทำอย่างไรให้คนอื่น ๆ ได้ประโยชน์จากความรู้นั้นบ้าง นี่ละมาถึง กระบวนการ "อ.เอาออกมา"

สังเกตเห็นว่าคุณบุ๋ย (ประธาน) ชวนใครมาสุมหัวทีไร เธอจะต้องมีกระดานและกระดาษอยู่ข้างกายเสมอ ที่คุณบุ๋ยทำนั้นคือการดึงเอา Tacit Knowledge ของกรรมกรทุกคนที่เข้าสุมหัวออกมา เอาสิ่งที่เป็นความรู้-ความคิด-ตลอดจนความรู้สึกของแต่ละคน ซึ่งเป็นนามธรรม เขียนลงไปบนกระดาน เรียบเรียงให้เป็นระบบ กลั่นออกมาเป็นแผนงานอย่างเป็นรูปธรรม ทั้งหมดนี้เป็นกระบวนการ "อ.Externalization เอาออกมา"

......

ตัวที่ ๓ C. Combination อืม..นึกออกละ ใช้คำว่า "ค-ควบ" ก็แล้วกัน

"ค.ควบ" คำว่า "ควบ" แปลว่า รวมเข้าด้วยกัน (อย่าไปแปลว่า ควบแบบควบม้าเชียว)

C-ควบ ควบอะไร ?

ในชุมชนหนึ่ง ย่อมมีวงสุมหัว และวงเม้าท์หลายวง เอาเถอะ ! ไม่ว่ากัน จะสุมหัวหรือจะเม้าท์แตกเรื่องส่วนตัว ก็ถือว่ามีการแลกเปลี่ยน-ถ่ายโอนและเรียนรู้ความรู้แบบแทซิทกันอยู่แล้ว แต่อีทีนี้ ความรู้เหล่านั้นมีหลายกลุ่ม หลายหมวด หลายประเภท กระจัดกระจายกระเจิงกันอยู่

ผู้นำชุมชนจึงทำหน้าที่ "ควบ" คือรวมเอาความรู้ที่ผ่านกระบวนการ "Externalization หรือ เอาออกมา" แต่ยังกระจายอยู่เหล่านั้น มาควบ-มารวม-มายำ เพื่อจะได้เกิดเป็น "ความรู้อีกชุด" ชื่อเก๋ ๆ(หรือโหลๆก็ไม่รู้)ว่า "นวัตกรรมความรู้ของชุมชน"

.......

ตัวที่ ๔ I.Internalization กระบวนการนี้ขอเรียกอย่างไทย ๆ ว่า "อ.อัตตะ"

เมื่อชุมชนได้ช่วยกันสร้างความรู้ขึ้นมาชุดแล้วชุดเล่า เขียนคู่มือออกมาเล่มแล้วเล่มเล่า มีแผนยุทธศาสตร์แผ่นแล้วแผ่นเล่า แต่หากว่าคนในชุมชนไม่มีใครอิน ไม่มีใครนำไปปฏิบัติ มันก็ไม่เกิดประโยชน์อะไร

ดังนั้นกระบวนการนี้ จึงหมายถึงการแปลงข้อความตัวอักษรให้เป็นทักษะประสบการณ์ เป็นการเอาความรู้ข้างนอกไปทดลองใช้จนกลายเป็นความรู้ของอัตตะ(ของตน ของตัวเอง)

ใช้ไปใช้มาจะกลายเป็น "อัตตา" หรือเปล่านั่นก็เป็นอีกโจทย์หนึ่ง แต่ไม่หรอก จะไม่เป็น "อัตตา"แน่ ถ้าหากว่าเราไม่จบกระบวนลงเพียงเท่านี้ อย่างที่บอกแล้วว่า Model นี้เป็นวงจร ดังนั้น หลังจาก Internalization เป็นอัตตศึกษาแล้ว ซึ่งหมายความว่าได้เกิด Tacit Knowledge ใหม่ภายในตัวเราอีกชุดแล้วใช่ไหม

ทีนี้ก็ต้องกลับไปเริ่มต้น S.สนทนาวิสาสะ ต่อด้วย E.เอาออกมา จากนั้น C.ควบ แล้ววนมา I.อัตตะ อีกรอบ และต่อไปอีกหลาย ๆ รอบ หากทำงานกันโดยเคลื่อนไปตามวงจรนี้ได้อย่างเสม่ำเสมอ ชุมชนโรงเรียนก็จะเป็นโรงเรียนที่แท้จริง โรงเรียนจะไม่ใช่แค่ห้องเรียนสอนแต่เด็ก แต่โรงเรียนจะกลายเป็นห้องเรียนของพ่อแม่ ห้องเรียนของครู และห้องเรียนของทุกคนในชุมชนขยายด้วย

โม้มาเสียคอแห้ง สรุปว่า วันนี้ตัวอิฉันได้ออกกำลังหัวด้วยการแปลวงจรเซกกี้ (SECI) ให้เป็นชื่อไทยว่า วงจร :ส-อ-ค-อ (สอ-คอ)

ลงชื่อผู้โม้ : แม่ส้ม